الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
49
دقائق العلاج ( فارسي )
خشك ، نشانى گرمى خشك و يا شدت نياز بدن به غذا است ، مدفوع آتشى - رنگ هرطور باشد علامت چيرگى خلط صفراء بر مزاج مىباشد و اگر در آخر بيمارى باشد بهتر از آن است كه در اول باشد ، اگر مدفوع زرد نباشد نشان آن است كه صفراى كبد بامعاء نمىريزد ، همانطور كه در بيمارهاى يرقانى است . زردى مدفوع دليل زيادى زرداب و سبزى آن دليل بر حرارت « 1 » زياد مىباشد و سبز گندنائى نسبت به زنگارى از بيمارى سبكترى خبر مىدهد اما سياهى دليل بر زيادى بيش از اندازه سوداء و نشان آنست كه مريض خواهد مرد مگر آنكه سبب ديگرى در كار باشد يا اينكه دفع بكندى و كمكم صورت گيرد كه اين از ضعف نيروى دفع است . تندى دفع حاكى از گزندگى و تندى غذا و يا وجود دملها يا زخم در معده يا رودهها و يا فساد كيلوس است . اگر با مدفوع باد زياد همراه باشد دليل رطوبت معده و يا رودهها است . اگر مدفوع چرب باشد نشانه ذوب شدن چربيهاى بدن و يا روغن است و اگر در اين حال لزج هم باشد دليل بر ذوب شدن اندامهاى اصلى است . اگر مدفوع همراه با كف باشد نشانى حرارت زياد در مزاج است . اگر روى آب ايستاده باشد علامت بادهاى موجود در رودهها است و وجود خون و چرك دليل بر زخم و جراحت رودهها است اما اگر اين خون و چرك پيش از مدفوع پائين بيايد دليل زخم در روده بزرگ و اگر پس از آن بيايد نشانى زخم در روده كوچك است و اگر مخلوط با آن باشد نشانى آن است كه زخم در وسط روده است .
--> ( 1 ) مؤلف اعلى الله مقامه براى خلط صفراء فقط كلمه صفرا و براى مايع صفرا كه از كبد ترشح مىشود نيز همين واژه را به كار برده اما در فارسى بجاى اين كلمه مىتوان صفراء معمول و يا لغت زرداب را به كار گرفت . مترجم